Muzeum posiada bogate zbiory zabytków z trzech podstawowych dyscyplin: archeologii, etnografii i numizmatyki, ponadto wydzielony osobno Dział Widowisk Lalkowych i w ramach Zespołu Etnograficznego dwa specyficzne działy: Dział Kultur Miejskich i Dział Kultur Ludowych Krajów Pozaeuropejskich.

Zbiory etnograficzne pochodzą z obszaru Polski oraz krajów pozaeuropejskich. Te bogate zasoby ilustrują przede wszystkim kulturę tradycyjnej wsi polskiej, a także zachodzące w niej zmiany.

Składają się na nie dzieła sztuki ludowej (rzeźba, malarstwo, wycinanka, ceramika), strój i tkaniny, narzędzia rolnicze i przedmioty kultury materialnej używane w gospodarstwie domowym, zabytki z zakresu rękodzieła i przemysłu wiejskiego oraz inne - związane z wierzeniami i tradycyjnymi obrzędami ludowymi. Na szczególną uwagę zasługuje zespół zabytków z Huculszczyzny.

Ponadto Muzeum gromadzi przedmioty kultury materialnej środowisk miejskich, koncentrując się na problematyce twórczości amatorskiej i wyposażeniu wnętrza mieszkalnego.

Zbiory pozaeuropejskie zawierają kolekcje pochodzące z terenów Afryki, Azji, Oceanii i Ameryki Południowej. Ilustrują kultury tubylczych mieszkańców tych obszarów świata. Obejmują m.in. ciekawy zespół tradycyjnych strojów japońskich, liczną kolekcję sztuki afrykańskiej, interesujące zbiory obiektów z Peru i Nowej Gwinei, a także przykłady sztuki i rękodzieła australijskich Aborygenów.

Niewielki zbiór numizmatów istniał już w Muzeum w latach trzydziestych XX stulecia. Były to monety antyczne i średniowieczne. Od tego czasu zbiory numizmatyczne znacznie się rozrosły i dziś jest to jedna z największych kolekcji publicznych w Polsce.

Obecnie gromadzone są także monety późnośredniowieczne, nowożytne oraz pieniądz papierowy i medale. Najliczniej reprezentowane są monety, będące obiektem badań naukowych, publikacji i wystaw. W Dziale Numizmatycznym znajduje się bardzo cenny zbiór banknotów, wśród nich najstarszy banknot świata, powstały w Chinach w 2 połowie XIV wieku, pierwsze banknoty europejskie wyemitowane w Szwecji oraz komplet najstarszych banknotów polskich z czasów Insurekcji Kościuszkowskiej (1794 r.).

Poza monetami, banknotami i różnymi środkami płatniczymi gromadzone są przedmioty związane z produkcją monet, jak np. pochodzące z Pakistanu gliniane formy do odlewu krążków menniczych, wagi, stemple mennicze, w tym unikatowy stempel do bicia monet w łódzkim getcie.

Specyfiką łódzkich zbiorów jest to, że wyjątkowo dużo zgromadzonych tu monet pochodzi ze znalezisk. Są to pojedyncze monety i skarby znalezione przypadkowo oraz okazy wydobyte podczas badań archeologicznych. Na szczególną uwagę zasługuje ponad 140 skarbów, które trafiły do naszego Muzeum w całości lub w części.

Zbiory archeologiczne Muzeum obejmują zabytki pozyskane w zdecydowanej większości drogą prac wykopaliskowych. Są świadectwem kultury materialnej i duchowej dawnych społeczeństw począwszy od epoki kamienia aż do nowożytności.

Z okresów najstarszych szczególnie ciekawe są zespoły zabytków kultur zbieracko-łowieckich z obszaru Polski środkowej oraz bogate materiały, w tym również organiczne, pochodzące z wieloletnich badań nad osadnictwem społeczeństw wczesnorolniczych Kujaw.

Z epoki brązu Muzeum posiada unikatowe skarby naczyń, ozdób brązowych i miedzianych oraz militaria.

Na ostatnie wieki przed naszą erą oraz początki naszej ery datowane są osady, których mieszkańcy zajmowali się produkcją żelaza, w późniejszym okresie także wyrobem ceramiki toczonej na kole. Badania cmentarzysk z tego okresu pozwoliły odkryć wiele cennych importów pochodzących z obszaru Imperium Rzymskiego.

Liczne zabytki z okresu średniowiecza są świadectwem zachodzących wówczas procesów krystalizowania się państwowości polskiej, jak również głębokich zmian w sferze religii i sztuki. Badania koncentrują się głównie na obszarze dawnych ziem: sieradzkiej i łęczyckiej. Dotyczą problematyki początków miast polskich, genezy i chronologii grodów średniowiecznych, architektury obronnej i rozwoju przestrzennego cysterskiego opactwa w Sulejowie.

Po uzyskaniu przez Polskę niepodległości w 1918 roku powołano w Łodzi Muzeum Miejskie, które gromadziło najrozmaitsze kolekcje w szeroko rozumianym pojęciu kultury. W latach 1929 – 1930 zapadła decyzja rozdzielenia tych różnorodnych zbiorów i utworzenia nowych placówek muzealnych. Zbiory etnograficzne i archeologiczne przekazane zostały do Miejskiego Muzeum Etnograficznego, które swą działalność rozpoczęło z dniem 1 stycznia 1931 roku. Na stanowisko kierownika tej placówki powołany został etnograf : mgr Jan Manugiewicz, mający również szerokie zainteresowania archeologiczne. Pierwotnie zainteresowania Muzeum koncentrowały się wokół województw centralnych tj. łódzkiego i kieleckiego, szybko jednak, bo jeszcze w latach trzydziestych rozszerzono je również na wschodnie województwa Rzeczypospolitej tj.: lubelskie, wołyńskie, stanisławowskie, poleskie i tarnopolskie. Olbrzymim osiągnięciem tej placówki było wydawanie w latach 1932-1934 własnego wydawnictwa pod nazwą „Wiadomości Ludoznawcze”. Dzięki inicjatywie i osobistym kontaktom Dyrektora, do Muzeum zaczęły trafiać zabytki etnograficzne z Azji, Afryki i Ameryki Południowej. Kolekcja ta przed II wojną światową liczyła 1460 obiektów. Równocześnie, na zlecenie Muzeum, przy współpracy zakładów uniwersyteckich innych miast podjęto badania archeologiczne na wielu stanowiskach w Polsce środkowej, poszerzając w ten sposób zbiory do liczby 9600 zabytków. W okresie poprzedzającym wybuch II wojny światowej zgromadzono ogólnie ok.14.000 zabytków, ale okres okupacji doprowadził do znacznego ich rozgrabienia i zniszczenia, szczególnie duże straty poniosła kolekcja reprezentująca etnografię pozaeuropejską.

Pierwotną siedzibą Muzeum była kamienica przy ulicy Piotrkowskiej 91. W 1934 r. zostało przeniesione do znacznie okazalszej siedziby przy Piotrkowskiej 104, a od drugiej wojny światowej do chwili obecnej zajmuje budynek przy Placu Wolności 14.

Po zakończeniu II wojny światowej podzielono zbiory archeologiczne i etnograficzne, w wyniku czego powstały dwie placówki: Miejskie Muzeum Prehistoryczne (działające od 14 maja 1945) kierowane przez prof. Konrada Jażdżewskiego i Miejskie Muzeum Etnograficzne (działające od 20 kwietnia 1945) kierowane przez dr Janinę Krajewską. Na przełomie lat 1949/1950, obydwa Muzea zostały upaństwowione i przybrały nazwy: Muzeum Archeologiczne i Muzeum Etnograficzne w Łodzi. Od 1948 roku zaczął się rozwijać Gabinet Numizmatyczny, założony w ramach Muzeum Archeologicznego przez Anatola Gupieńca, pozyskujący do swych zbiorów skarby i znaleziska pojedynczych monet antycznych, orientalnych, średniowiecznych i nowożytnych.

W dniu 1 stycznia 1956 roku nastąpiło połączenie obu placówek w jedno Muzeum Archeologiczne i Etnograficzne w Łodzi , którego kierownictwo powierzono prof. dr hab. Konradowi Jażdżewskiemu. Statut uprawniał do gromadzenia zbiorów i prowadzenia badań naukowych na terenie całej Polski, a także poza nią, nakładając przy tym obowiązek ich szerokiego udostępniania i upowszechniania. Najmłodszym z działów merytorycznych jest utworzony w 1980 r. Dział Widowisk Lalkowych.

Od 1979 roku funkcję dyrektora Muzeum Archeologicznego i Etnograficznego w Łodzi pełnił doc. dr hab. Andrzej Mikołajczyk; zaś po jego śmierci, od maja1991 roku – doc. dr hab. Ryszard Grygiel

Muzeum posiada zainwentaryzowanych ponad 220 tysięcy numerów katalogowych zabytków co stawia je w rzędzie największych muzeów w Polsce.

• poniedziałek – wystawy nieczynne,
• wtorek 10 – 17,
• czwartek 11 – 18,
• środa, piątek, sobota, niedziela 9 – 16

Ceny biletów:

• normalny – 6 zł,
• ulgowy – 4 zł.